Wiele osób słyszy o sobie, że są „bardzo empatyczne”. Potrafią wyczuwać napięcie w relacji, szybko zauważają smutek, stres czy rozdrażnienie innych. Często wspierają, pomagają, łagodzą konflikty i przejmują odpowiedzialność za atmosferę wokół siebie.
Z zewnątrz może to wyglądać jak wyjątkowa wrażliwość i dojrzałość emocjonalna. Jednak z czasem taka postawa potrafi prowadzić do przeciążenia, frustracji i utraty kontaktu ze sobą.
Bo empatia bez granic może zacząć zamieniać się w życie skoncentrowane wyłącznie na innych.
Czym jest empatia — a czym nie jest?
Empatia to zdolność dostrzegania i rozumienia emocji drugiego człowieka. To możliwość bycia blisko czyjegoś doświadczenia bez konieczności oceniania czy natychmiastowego naprawiania sytuacji.
Problem pojawia się wtedy, gdy empatia przestaje być kontaktem z drugim człowiekiem, a staje się rezygnacją z samego siebie.
Wiele osób myli empatię z:
- ciągłym poświęcaniem się,
- tłumieniem własnych emocji,
- unikaniem konfliktów,
- braniem odpowiedzialności za samopoczucie innych,
- rezygnowaniem z własnych granic.
To już nie jest empatia. To często sposób funkcjonowania, w którym własne potrzeby schodzą na dalszy plan.
W podejściu Gestalt ważne jest, aby w relacji pozostać w kontakcie zarówno z drugą osobą, jak i ze sobą. Prawdziwe spotkanie nie wymaga znikania.
Kiedy zaczynamy brać odpowiedzialność za emocje innych?
Niektóre osoby już od dzieciństwa uczą się, że muszą „wyczuwać atmosferę”.
Że lepiej nie sprawiać problemów.
Że trzeba uspokajać innych, łagodzić napięcia albo przewidywać emocje otoczenia.
Czasem stoi za tym doświadczenie życia w domu, w którym trudno było o stabilność emocjonalną, bezpieczeństwo lub przestrzeń na własne przeżycia.
W dorosłości taki mechanizm może wyglądać jak:
- nadmierne analizowanie reakcji innych,
- poczucie winy po odmowie,
- trudność w stawianiu granic,
- potrzeba ratowania partnera,
- ciągłe „sprawdzanie”, czy ktoś się nie obraził.
Osoba funkcjonująca w ten sposób często nawet nie zauważa, jak bardzo jest zmęczona relacjami.
Empatia a „people pleasing” — dlaczego tak trudno powiedzieć „nie”?
„People pleasing” to tendencja do nadmiernego dostosowywania się do innych po to, aby uniknąć odrzucenia, konfliktu lub utraty relacji.
Wiele osób określanych jako „bardzo empatyczne” tak naprawdę żyje w chronicznym napięciu związanym z potrzebą bycia akceptowanym.
„Nie chcę nikogo zranić”
„Nie chcę sprawić komuś przykrości”
„To przecież tylko moja potrzeba”
Z czasem pojawia się wewnętrzne przekonanie, że emocje innych są ważniejsze niż własne.
W terapii Gestalt często przyglądamy się temu, czy pomaganie drugiej osobie rzeczywiście wynika z autentycznego wyboru — czy raczej z lęku przed utratą kontaktu.
Objawy przeciążenia emocjonalnego
Nadmierne skupienie na innych może prowadzić do stopniowego przeciążenia układu nerwowego i wyczerpania emocjonalnego.
Częste objawy to:
- chroniczne zmęczenie,
- napięcie w ciele,
- trudność w odpoczynku,
- drażliwość,
- poczucie winy po zadbaniu o siebie,
- trudność w podejmowaniu decyzji,
- emocjonalne wyczerpanie,
- poczucie „bycia odpowiedzialnym za wszystkich”.
Czasem organizm zaczyna wysyłać sygnały dużo wcześniej, niż zauważy to nasza świadomość.
Pojawia się bezsenność, bóle głowy, napięcie mięśniowe albo trudność w odczuwaniu własnych potrzeb.
Co dzieje się z naszym ciałem, gdy stale opiekujemy się innymi?
Ciało często jako pierwsze pokazuje, że jesteśmy przeciążeni.
Osoby nadmiernie skoncentrowane na potrzebach innych bywają stale „w gotowości”. Ich organizm funkcjonuje tak, jakby cały czas musiał reagować, przewidywać i chronić relacje.
W podejściu Gestalt ciało nie jest oddzielone od emocji. To, czego nie dopuszczamy do świadomości, bardzo często wyraża się właśnie poprzez napięcie, zmęczenie czy przeciążenie.
Dlatego tak ważne staje się pytanie:
„Co teraz dzieje się ze mną?”
Nie tylko:
„Co czuje druga osoba?”
Jak odzyskać kontakt ze sobą?
Odzyskiwanie kontaktu ze sobą często zaczyna się od bardzo małych rzeczy:
- zauważenia własnego zmęczenia,
- zatrzymania się,
- rozpoznawania swoich emocji,
- uczenia się stawiania granic,
- pozwolenia sobie na odmowę bez poczucia winy.
To nie oznacza rezygnacji z empatii.
To raczej próba odnalezienia równowagi między byciem dla innych a byciem dla siebie.
Bo troska o siebie nie jest egoizmem.
Jest warunkiem budowania autentycznych relacji.
Psychoterapia Gestalt — jak może pomóc?
Psychoterapia Gestalt pomaga odzyskiwać świadomość własnych emocji, potrzeb i granic. Nie skupia się wyłącznie na analizowaniu przeszłości, ale także na tym, co dzieje się „tu i teraz” — w relacji z drugim człowiekiem i z samym sobą.
W terapii można stopniowo zauważać:
- dlaczego tak trudno odmawiać,
- skąd bierze się potrzeba ratowania innych,
- dlaczego kontakt z własnymi potrzebami bywa trudny,
- jak budować relacje bez utraty siebie.
Czasem właśnie wtedy pojawia się pierwszy moment prawdziwego odpoczynku.
Nie dlatego, że świat nagle przestaje czegoś od nas chcieć.
Ale dlatego, że zaczynamy znowu słyszeć siebie.
