Co dzieje się z nami, gdy wchodzimy do lasu?
Czy zdarzyło Ci się wejść do lasu z głową pełną myśli, a po kilkunastu minutach zauważyć, że oddech staje się spokojniejszy, barki mniej napięte, a myśli mniej natarczywe?
Wiele osób doświadcza tego intuicyjnie. Dziś wiemy, że nie jest to wyłącznie subiektywne wrażenie. Coraz więcej badań pokazuje, że kontakt z naturą wpływa na funkcjonowanie naszego układu nerwowego, odpornościowego i psychicznego.
W świecie pełnym ekranów, hałasu i nieustannej dostępności natura staje się czymś więcej niż miejscem wypoczynku. Dla wielu osób jest przestrzenią regeneracji, odzyskiwania równowagi i kontaktu ze sobą.
Natura jako antidotum na przebodźcowanie
Ludzki mózg rozwijał się przez tysiące lat w środowisku naturalnym. Nasz układ nerwowy nie powstawał w otoczeniu smartfonów, powiadomień, ruchu ulicznego czy wielozadaniowości.
Psychologowie środowiskowi Stephen i Rachel Kaplan stworzyli teorię odnowy uwagi (Attention Restoration Theory), zgodnie z którą środowiska naturalne pomagają regenerować zasoby uwagi wyczerpywane przez codzienny wysiłek poznawczy.
Jak piszą Kaplanowie:
„Natura angażuje uwagę w sposób łagodny, nie wymagając ciągłego wysiłku i kontroli”.
Las nie wymaga od nas natychmiastowej reakcji. Nie ocenia. Nie przyspiesza.
Zaprasza do zwolnienia.
Kąpiele leśne – japońska recepta na stres
W Japonii od lat 80. rozwijana jest praktyka Shinrin-yoku, czyli „kąpieli leśnych”.
Nie chodzi w niej o sport ani zdobywanie kolejnych kilometrów. Chodzi o świadome zanurzenie się w doświadczeniu natury poprzez wszystkie zmysły.
Profesor Qing Li, jeden z pionierów badań nad kąpielami leśnymi, wykazał, że pobyt w lesie wiąże się z:
- obniżeniem poziomu kortyzolu,
- spadkiem ciśnienia tętniczego,
- zmniejszeniem aktywności współczulnego układu nerwowego,
- poprawą funkcjonowania układu odpornościowego.
W książce „Shinrin-Yoku. The Art and Science of Forest Bathing” Qing Li pisze:
„Las jest nie tylko miejscem. Jest lekarstwem.”
Choć zdanie brzmi poetycko, znajduje coraz więcej potwierdzeń w badaniach naukowych.
Śpiew ptaków i cisza, która leczy
Interesujących wyników dostarczyły badania zespołu Emily Bratman oraz niemieckich naukowców z Instytutu Maxa Plancka.
Okazało się, że osoby słuchające śpiewu ptaków zgłaszały mniejszy poziom lęku, niepokoju i natrętnych myśli niż osoby słuchające odgłosów ruchu ulicznego.
Natura działa regulująco nie tylko przez to, co widzimy, ale również przez to, co słyszymy.
Szum liści, śpiew ptaków czy odgłosy wody są przez nasz układ nerwowy odbierane jako sygnały bezpieczeństwa.
Co dzieje się w ciele?
Stephen Porges, twórca teorii poliwagalnej, podkreśla, że poczucie bezpieczeństwa jest podstawowym warunkiem regulacji układu nerwowego. Wiele elementów środowiska naturalnego sprzyja właśnie temu doświadczeniu.
Kiedy spacerujemy po lesie:
- oddech zwalnia,
- napięcie mięśniowe maleje,
- rytm serca staje się bardziej regularny,
- łatwiej odzyskujemy kontakt z własnym ciałem.
Nie bez powodu wiele osób mówi, że „w lesie łatwiej im oddychać”.
Natura jako przestrzeń kontaktu
W psychoterapii Gestalt mówimy o kontakcie.
Kontakcie z własnym ciałem.
Kontakcie z emocjami.
Kontakcie z drugim człowiekiem.
Ale również kontakcie ze środowiskiem.
Las pomaga odzyskiwać ten kontakt.
Gdy zwalniamy tempo, łatwiej zauważamy własne potrzeby, uczucia i sygnały płynące z organizmu.
To, co w codziennym pośpiechu pozostaje niezauważone, w naturze często staje się bardziej dostępne.
Nie trzeba wyjeżdżać w góry
Dobra wiadomość jest taka, że korzyści pojawiają się również podczas krótkich kontaktów z naturą.
Spacer po parku.
Kilkanaście minut pod drzewem.
Droga do pracy przez skwer zamiast ruchliwej ulicy.
Badania pokazują, że nawet niewielkie dawki kontaktu z naturą mogą poprawiać samopoczucie i zmniejszać poziom stresu.
Być może dlatego czasem wystarczy zatrzymać się na chwilę, spojrzeć na korony drzew i wziąć głębszy oddech.
Od tego może zacząć się powrót do równowagi.
Bibliografia
Bratman G.N. i wsp. (2019). Nature and mental health: An ecosystem service perspective.
Kaplan R., Kaplan S. (1989). The Experience of Nature: A Psychological Perspective.
Li Q. (2018). Forest Bathing. How Trees Can Help You Find Health and Happiness.
Li Q. (2022). Shinrin-Yoku. The Art and Science of Forest Bathing.
Porges S. (2021). Teoria poliwagalna.
Jimenez M.P. i wsp. (2021). Associations between Nature Exposure and Health.
