Nagłe kołatanie serca, trudności z oddychaniem, uczucie utraty kontroli, zawroty głowy czy silny lęk pojawiający się „bez powodu” to doświadczenia, które wiele osób opisuje podczas pierwszych spotkań terapeutycznych. Objawy bywają tak intensywne, że często są mylone z problemami kardiologicznymi lub neurologicznymi. Niektórzy trafiają najpierw na SOR albo wykonują serię badań, zanim dowiedzą się, że mogą doświadczać ataków paniki.
Jak wygląda atak paniki?
„Myślałam, że to zawał”. „Byłem przekonany, że tracę kontrolę”. „Nie wiedziałam, co się dzieje”. To zdania, które często pojawiają się podczas pierwszych spotkań terapeutycznych.
Atak paniki to doświadczenie, które dla wielu osób pojawia się nagle i bywa niezwykle przerażające. Osoby doświadczające pierwszego napadu paniki często są przekonane, że przechodzą zawał serca lub inny poważny kryzys zdrowotny.
Atak paniki przychodzi nagle. W samochodzie. W pracy. W sklepie. W środku zwyczajnego dnia. Ciało reaguje tak, jakby znalazło się w śmiertelnym zagrożeniu, choć wokół często nie dzieje się nic niebezpiecznego.
Według klasyfikacji DSM-5 atak paniki jest intensywną reakcją lękową, której towarzyszą zarówno objawy psychiczne, jak i somatyczne. Charakterystyczne jest to, że objawy pojawiają się gwałtownie i osiągają bardzo duże nasilenie w krótkim czasie.
Najczęstsze objawy ataku paniki
Do najczęstszych objawów ataku paniki należą zarówno objawy fizyczne, jak i psychiczne.
Towarzyszyć mu mogą przyspieszone bicie serca, duszność lub uczucie braku powietrza, ucisk w klatce piersiowej, drżenie ciała, zawroty głowy, uczucie odrealnienia, silny lęk, poczucie utraty kontroli oraz obawa przed śmiercią lub „utratą zmysłów”.
Współczesne tempo życia, przewlekły stres i przeciążenie emocjonalne sprawiają, że zaburzenia lękowe stają się coraz częstszym doświadczeniem. Viktor Frankl pisał: „Między bodźcem a reakcją istnieje przestrzeń. W tej przestrzeni znajduje się nasza wolność i możliwość wyboru reakcji”. W stanie silnego lęku ta przestrzeń często się zawęża, a ciało zaczyna reagować szybciej niż świadomość.
Objawy ataków paniki, których wiele osób nie rozpoznaje
Ataki paniki nie zawsze wyglądają tak, jak pokazują filmy czy media społecznościowe. Nie w każdym przypadku pojawia się nagły napad silnego lęku. Czasem objawy są znacznie bardziej ciche i przez długi czas pozostają nierozpoznane.
Nie wszystkie objawy ataków paniki są łatwe do rozpoznania.
Wiele osób funkcjonuje normalnie. Pracują, odbierają telefony, opiekują się innymi, wypełniają codzienne obowiązki. Z zewnątrz często sprawiają wrażenie, że dobrze sobie radzą. Dopiero ciało zaczyna sygnalizować, że napięcie trwa zbyt długo.
Do mniej oczywistych objawów należą bezsenność, trudność z odpoczynkiem, ciągła czujność albo zmęczenie, które nie mija mimo snu. Lęk może objawiać się również problemami żołądkowymi, napięciem mięśniowym czy poczuciem „odłączenia” od siebie.
Niektóre osoby zaczynają unikać określonych miejsc lub sytuacji, choć wcześniej nie sprawiały im trudności. Inni stopniowo wycofują się z kontaktów, mają trudność z koncentracją albo żyją w ciągłym poczuciu napięcia, którego nie potrafią wyjaśnić.
Czy atak paniki może przypominać zawał?
Wiele osób zgłasza się po pomoc, ponieważ obawia się, że doświadcza problemów kardiologicznych. Duszność, kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej czy zawroty głowy mogą przypominać objawy zawału. Dlatego szczególnie przy pierwszym epizodzie warto skonsultować się z lekarzem i wykluczyć przyczyny somatyczne.
Skąd biorą się ataki paniki?
Wiele osób zastanawia się, skąd biorą się ataki paniki i dlaczego pojawiają się pozornie bez powodu.
Nie istnieje jedna przyczyna ataków paniki. Najczęściej są one wynikiem wielu nakładających się czynników. Mogą mieć związek z przewlekłym stresem, trudnymi doświadczeniami z przeszłości, tłumieniem emocji, kryzysem życiowym albo długotrwałym funkcjonowaniem w napięciu.
Często nie chodzi o jedno konkretne wydarzenie. Napięcie narasta stopniowo, a organizm przez długi czas próbuje się do niego przystosować. Atak paniki bywa momentem, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.
Jak psychoterapia Gestalt rozumie ataki paniki?
W podejściu Gestalt człowiek postrzegany jest całościowo. Objawy nie są traktowane wyłącznie jako problem do usunięcia, ale również jako ważna informacja o tym, czego doświadcza dana osoba. Fritz Perls, twórca terapii Gestalt, podkreślał, że „świadomość sama w sobie może być uzdrawiająca”. Zwiększanie świadomości własnych emocji, potrzeb i napięć w ciele stanowi jeden z ważnych elementów procesu terapeutycznego.
Czy psychoterapia pomaga w leczeniu ataków paniki?
Psychoterapia jest jedną z najczęściej rekomendowanych metod pomocy osobom doświadczającym ataków paniki i innych zaburzeń lękowych.
Psychoterapia może pomóc zarówno w rozumieniu mechanizmów lęku, jak i w odzyskiwaniu poczucia wpływu na własne życie. W podejściu Gestalt ważne jest rozwijanie kontaktu ze sobą, zauważanie własnych potrzeb oraz uczenie się regulacji napięcia emocjonalnego.
Celem terapii nie jest wyłącznie redukcja objawów. Równie istotne staje się budowanie większej świadomości siebie oraz odnajdywanie bardziej wspierających sposobów funkcjonowania w codzienności.
Irvin Yalom pisał, że „to relacja leczy”. Dla wielu osób doświadczenie bezpiecznego kontaktu terapeutycznego staje się początkiem odzyskiwania poczucia stabilności i bezpieczeństwa.
Kiedy warto szukać pomocy?
Jeśli zastanawiasz się, kiedy zgłosić się do psychoterapeuty z powodu napadów paniki lub przewlekłego lęku, warto zwrócić uwagę na kilka sygnałów.
Jeśli lęk zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie, pojawia się coraz częściej albo prowadzi do unikania różnych sytuacji, warto skonsultować się ze specjalistą. Im wcześniej zostanie zauważone źródło napięcia, tym większa szansa na odzyskanie równowagi psychicznej.
Psychoterapia może stać się przestrzenią do zatrzymania się, lepszego zrozumienia siebie i odbudowy kontaktu z własnymi emocjami oraz potrzebami.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące ataków paniki
Czy atak paniki może pojawić się bez powodu?
Choć wiele osób ma takie wrażenie, ataki paniki zwykle są związane z przeciążeniem organizmu stresem, napięciem emocjonalnym lub trudnymi doświadczeniami życiowymi.
Ile trwa atak paniki?
Najsilniejsze objawy zwykle osiągają szczyt w ciągu kilku minut i stopniowo ustępują. Całe doświadczenie może trwać od kilku do kilkudziesięciu minut.
Czy atak paniki jest niebezpieczny?
Objawy mogą być bardzo intensywne i budzić ogromny niepokój, jednak sam atak paniki nie prowadzi do zawału ani utraty przytomności. W przypadku pierwszego epizodu warto jednak skonsultować się z lekarzem.
Co robić podczas ataku paniki?
Pomocne może być skupienie uwagi na oddechu, zauważenie sygnałów płynących z ciała oraz przypomnienie sobie, że objawy – choć bardzo nieprzyjemne – miną. W przypadku powtarzających się napadów paniki warto poszukać profesjonalnego wsparcia.
Czy psychoterapia pomaga przy atakach paniki?
Badania wskazują, że psychoterapia jest jedną z najskuteczniejszych metod pomocy osobom doświadczającym zaburzeń lękowych i ataków paniki.
Literatura
American Psychiatric Association, DSM-5. Kryteria diagnostyczne zaburzeń psychicznych, Edra Urban & Partner, Wrocław 2021.
Frankl V., Człowiek w poszukiwaniu sensu, Czarna Owca, Warszawa 2020.
Perls F., Hefferline R., Goodman P., Gestalt Therapy: Excitement and Growth in the Human Personality, Julian Press, New York 1951.
Yalom I., Kat miłości i inne opowieści psychoterapeutyczne, Czarna Owca, Warszawa 2019
Autorka Artykułu: Dagmara Smolarek – Kędziorek współzałożycielka poradni Most do siebie, Psychoterapeutka Gestalt
