Dlaczego narodziny dziecka lub jego utrata mogą przywoływać emocje związane z własnym dzieciństwem? Jak wczesne doświadczenia bliskości wpływają na przeżywanie trudności i dlaczego nigdy nie jest za późno, aby budować w sobie poczucie bezpieczeństwa?
Style przywiązania kształtują się w naszych wczesnych relacjach i mogą wpływać na sposób przeżywania bliskości, lęku oraz trudnych doświadczeń w dorosłym życiu. Badania wskazują, że mają również związek z podatnością na depresję poporodową i emocjonalnymi reakcjami po stracie prenatalnej. Czy doświadczenia z dzieciństwa muszą jednak determinować nasze dorosłe życie? Na szczęście nie. Psychoterapia może pomóc rozpoznawać dawne wzorce i budować nowe poczucie bezpieczeństwa w relacjach.
Kiedy w gabinecie spotykają się dwie historie
W pracy psychoterapeutycznej z kobietami w okresie okołoporodowym czasami pojawia się szczególny moment.
Rozmawiamy o tym, co dzieje się teraz. O ciąży, narodzinach dziecka, zmęczeniu, lęku, trudnościach w relacji z partnerem. Czasem o stracie ciąży, żałobie, poczuciu winy albo obawie przed kolejną stratą.
I w pewnym momencie okazuje się, że niektóre z tych uczuć są kobiecie znajome od bardzo dawna.
Pojawia się wspomnienie małej dziewczynki, która być może nie zawsze mogła liczyć na emocjonalną bliskość. Która nauczyła się nie przeszkadzać dorosłym swoimi potrzebami. Która nie doświadczała wystarczająco często tego, że ktoś zauważa jej smutek, rozumie lęk, pomaga nazwać złość i przyjmuje ją taką, jaka jest.
Nie zawsze chodzi o dramatyczne wydarzenia czy oczywiste zaniedbanie.
Czasem chodzi o coś znacznie trudniejszego do uchwycenia — o brak emocjonalnego odzwierciedlenia, o samotność w przeżywaniu uczuć, o przekonanie, że ze wszystkim trzeba radzić sobie samodzielnie.
Nie oznacza to, że obecne cierpienie jest wyłącznie skutkiem dzieciństwa. Jednak wcześniejsze doświadczenia mogą wpływać na to, jak reagujemy na stres, jak prosimy o pomoc i czego oczekujemy od innych.
Właśnie dlatego w psychoterapii ważne bywa nie tylko pytanie: „Co się wydarzyło?”, ale również:
„Co dzieje się ze mną dzisiaj, kiedy bardzo potrzebuję bliskości, zrozumienia i wsparcia?”.
Czym są style przywiązania?
Teoria przywiązania, zapoczątkowana przez Johna Bowlby’ego i rozwijana między innymi przez Mary Ainsworth, opisuje znaczenie wczesnych relacji dla rozwoju poczucia bezpieczeństwa.
Dziecko potrzebuje nie tylko opieki fizycznej, ale również obecności dorosłego, który pomaga mu regulować emocje.
Kiedy mała dziewczynka płacze, bo się przestraszyła, potrzebuje kogoś, kto zauważy jej lęk, spróbuje go zrozumieć i pomoże odzyskać spokój.
Kiedy jest zła, potrzebuje doświadczenia, że jej złość nie oznacza utraty miłości.
Kiedy się smuci, ważne jest, aby nie musiała natychmiast przestać płakać tylko dlatego, że dorosłemu trudno wytrzymać jej emocje.
Na podstawie powtarzających się doświadczeń relacyjnych rozwijają się pewne oczekiwania dotyczące siebie i innych ludzi.
W psychologii dorosłych często mówi się o kilku wzorcach przywiązania.
Przywiązanie bezpieczne wiąże się zazwyczaj z większą swobodą korzystania ze wsparcia, wyrażania potrzeb i pozostawania w bliskości bez nadmiernego lęku.
Przywiązanie lękowe może przejawiać się silną potrzebą potwierdzania bliskości, obawą przed odrzuceniem i szczególną wrażliwością na sygnały oddalenia drugiej osoby.
Przywiązanie unikające może wiązać się z trudnością w proszeniu o pomoc, ograniczaniem wyrażania potrzeb emocjonalnych i nadmiernym poleganiem wyłącznie na sobie.
Opisuje się również wzorce charakteryzujące się jednoczesnym pragnieniem bliskości i obawą przed nią.
Ważne jest jednak, aby nie traktować tych kategorii jak sztywnych etykiet.
Styl przywiązania nie definiuje całego człowieka. Nie przesądza o tym, jaką będzie matką, partnerką ani jak poradzi sobie z życiowym kryzysem.
Nasze sposoby budowania relacji mogą zmieniać się pod wpływem późniejszych doświadczeń, ważnych więzi i psychoterapii.
Style przywiązania a depresja poporodowa – co mówią badania?
Badania wskazują, że istnieje związek między pozabezpiecznymi wzorcami przywiązania a większym nasileniem objawów depresji poporodowej.
W przeglądzie systematycznym obejmującym 20 badań i 2306 uczestniczek wykazano, że szczególnie lękowe wzorce przywiązania częściej współwystępowały z objawami depresyjnymi po porodzie.
Nie oznacza to jednak, że określony styl przywiązania wywołuje depresję.
Depresja poporodowa jest zaburzeniem o złożonych uwarunkowaniach. Znaczenie mogą mieć między innymi wcześniejsze epizody depresji, zmiany biologiczne, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu, trudności w relacji partnerskiej i niedostateczne wsparcie społeczne.
Dlaczego więc warto przyglądać się przywiązaniu?
Ponieważ może ono wpływać na to, jak kobieta doświadcza własnych potrzeb i jak reaguje na trudności.
Wyobraźmy sobie matkę, która bardzo potrzebuje odpoczynku, ale jednocześnie odczuwa silny niepokój na myśl o poproszeniu partnera o pomoc.
Może obawiać się, że zostanie oceniona jako niewystarczająco dobra matka.
Albo kobietę, która przeżywa ogromny lęk, ale nauczyła się, że okazywanie słabości nie jest bezpieczne.
Zamiast szukać wsparcia, wycofuje się i próbuje udźwignąć wszystko sama.
W takich sytuacjach wzorce przywiązania mogą utrudniać korzystanie z pomocy, która jest dostępna.
Nie są jedyną przyczyną cierpienia, ale mogą stanowić ważny obszar pracy terapeutycznej.
Style przywiązania a żałoba po stracie prenatalnej
Podobne mechanizmy mogą mieć znaczenie w doświadczeniu straty prenatalnej.
Kobieta, która doświadczyła poronienia lub urodzenia martwego dziecka, może przeżywać głęboką żałobę, tęsknotę, złość, pustkę czy poczucie bezradności.
Niekiedy pojawia się również bardzo silne samoobwinianie.
„Może zrobiłam coś nie tak?”.
„Moje ciało mnie zawiodło”.
„Nie potrafiłam ochronić swojego dziecka”.
Jeśli kobieta od dzieciństwa doświadczała przekonania, że miłość i uznanie trzeba sobie zasłużyć, strata może niekiedy poruszyć również ten dawny obszar wrażliwości.
Może pojawić się bolesne poczucie, że znów nie sprostała oczekiwaniom.
Badanie opublikowane w 2023 roku, dotyczące kobiet będących w ciąży po wcześniejszej stracie, wykazało związki między wzorcami przywiązania, wstydem, samoobwinianiem, więziami społecznymi i nasileniem żałoby.
Choć było to niewielkie badanie, jego wyniki wskazują na ważny obszar do dalszych analiz.
Nie należy jednak zakładać, że każda kobieta z lękowym stylem przywiązania będzie doświadczała depresji po stracie ani że nasilenie żałoby można wyjaśnić wyłącznie jej historią rodzinną.
Strata dziecka jest rzeczywistym doświadczeniem cierpienia. Nie potrzebuje dodatkowego wyjaśnienia w przeszłości kobiety, aby jej ból był ważny i uzasadniony.
Czego nauczyła się mała dziewczynka?
W psychoterapii często interesuje mnie nie tylko to, jakie wydarzenia miały miejsce w dzieciństwie, ale również jakie przekonania o sobie i świecie mogły się wówczas ukształtować.
Czy wolno mi prosić o pomoc?
Czy moje uczucia są ważne?
Czy kiedy płaczę, ktoś pozostanie przy mnie?
Czy mogę być zła i nadal zasługiwać na bliskość?
Czy muszę być dzielna, spokojna i samodzielna, aby inni mnie akceptowali?
Niektóre kobiety dorastały w rodzinach, w których troszczono się o ich potrzeby materialne, ale znacznie trudniej było rozmawiać o emocjach.
Rodzice mogli być bardzo zaangażowani, a jednocześnie nie mieć umiejętności rozpoznawania i pomieszczania trudnych uczuć dziecka.
Nie zawsze wynikało to z braku miłości.
Być może sami nie otrzymali takiej opieki.
Być może nie wiedzieli, jak reagować na płacz, lęk czy złość.
Dziecko jednak nie rozumie jeszcze tych wszystkich uwarunkowań.
Może jedynie doświadczać, że z pewnymi emocjami zostaje samo.
A potem, już jako dorosła kobieta, w sytuacji ogromnego stresu może ponownie odnajdywać w sobie to dawne poczucie osamotnienia.
W psychoterapii nie chodzi o szukanie winnych, ale o odkrywanie tego, co nam dzisiaj służy
Chciałabym szczególnie podkreślić, że przyglądanie się dzieciństwu nie musi oznaczać obwiniania rodziców.
W podejściu Gestalt ważne jest dla mnie rozumienie człowieka w kontekście jego relacji, doświadczeń i sposobów przystosowania się do otoczenia.
To, co dzisiaj może utrudniać życie, kiedyś mogło być najlepszym dostępnym sposobem poradzenia sobie.
Dziewczynka, która nie mogła liczyć na wsparcie emocjonalne, mogła nauczyć się samodzielności.
Ta, która obawiała się odrzucenia, mogła stać się szczególnie uważna na potrzeby innych.
Ta, której emocje były pomijane, mogła nauczyć się nie okazywać smutku.
W dzieciństwie takie sposoby funkcjonowania mogły pomagać zachować relację i poczucie bezpieczeństwa.
Jednak w dorosłym życiu nie zawsze są już potrzebne.
Czasem stają się źródłem napięcia, nadmiernej odpowiedzialności lub trudności w budowaniu bliskości.
W psychoterapii możemy z ciekawością przyjrzeć się tym sposobom przystosowania.
Nie po to, żeby je potępiać.
Ale po to, żeby sprawdzić, czy nadal nam służą.
Tu i teraz — przestrzeń, w której może pojawić się zmiana
W mojej pracy psychoterapeutycznej bardzo ważne jest budowanie bezpiecznej relacji.
Nie zaczynam od poszukiwania dawnych zranień za wszelką cenę.
Najpierw potrzebujemy kontaktu, zaufania i poczucia, że Klientka może decydować, czym chce się dzielić oraz w jakim tempie.
Dopiero kiedy pojawi się odpowiednia gotowość, możemy wspólnie przyglądać się temu, jak wcześniejsze doświadczenia są obecne w jej dzisiejszym życiu.
Czasem interesuje nas nie tyle to, co wydarzyło się wiele lat temu, ale to, co dzieje się właśnie teraz.
Co czuję, kiedy opowiadam o swoim smutku?
Czy oczekuję, że zostanę oceniona?
Czy trudno mi przyjąć życzliwość?
Czy pojawia się lęk, kiedy druga osoba okazuje mi bliskość?
Czy potrafię zauważyć własne potrzeby i dać sobie prawo do ich wyrażenia?
W relacji terapeutycznej możliwe staje się stopniowe rozpoznawanie tych reakcji.
Kobieta może doświadczać, że jej emocje nie muszą być natychmiast oceniane, naprawiane ani uciszane.
Że może mówić o swoim lęku i nie spotkać się z odrzuceniem.
Że może przeżywać złość i nadal pozostawać w relacji.
Że może potrzebować wsparcia, nie tracąc przy tym swojej wartości i sprawczości.
Przeszłości nie możemy zmienić. Możemy jednak pracować nad tym, jak jej ślady wpływają na nasze życie dzisiaj.
I możemy budować nowe doświadczenia kontaktu, bezpieczeństwa i bliskości.
Nie otrzymałam wystarczająco dużo bliskości. Czy mogę nauczyć się jej teraz?
To jedno z najważniejszych pytań, jakie warto sobie zadawać.
Odpowiedź daje nadzieję.
Wczesne doświadczenia relacyjne mają znaczenie, ale nie determinują całego naszego życia.
Dorosły człowiek nadal może rozwijać umiejętność regulowania emocji, rozpoznawania własnych potrzeb, proszenia o wsparcie i budowania bezpiecznych relacji.
W psychoterapii można pracować nad tym, co kiedyś wydawało się niemożliwe.
Nad przyjmowaniem troski.
Nad stawianiem granic.
Nad wyrażaniem złości bez poczucia, że zniszczy ona relację.
Nad odróżnianiem przeszłego zagrożenia od obecnej sytuacji.
Nad odnajdywaniem współczucia wobec samej siebie.
Zmiana zwykle nie następuje natychmiast.
Ale może pojawiać się stopniowo — w drobnych doświadczeniach, w nowych sposobach reagowania i w relacjach, które stają się bezpieczniejsze.
Co to oznacza dla kobiet doświadczających depresji poporodowej lub żałoby po stracie?
Przede wszystkim to, że nie trzeba wybierać między uznaniem obecnego cierpienia a zrozumieniem własnej historii.
Można jednocześnie przeżywać żałobę po dziecku i przyglądać się dawnemu poczuciu osamotnienia.
Można doświadczać depresji poporodowej i uczyć się przyjmowania pomocy.
Można dostrzegać w sobie lęk przed odrzuceniem i stopniowo budować bezpieczniejsze relacje.
Psychoterapia może być częścią takiego procesu.
W przypadku depresji poporodowej ważna jest również odpowiednia ocena kliniczna, a niekiedy leczenie psychiatryczne i farmakologiczne. Psychoterapia nie musi zastępować innych form pomocy — mogą się one wzajemnie uzupełniać.
Warto też pamiętać, że nie każda kobieta po stracie potrzebuje terapii. Żałoba sama w sobie nie jest zaburzeniem psychicznym.
Jednak jeżeli cierpienie staje się przytłaczające, pojawia się silny lęk, depresja, trudności w codziennym funkcjonowaniu lub uporczywe poczucie winy, warto poszukać profesjonalnego wsparcia.
Nie jesteśmy skazane na powtarzanie własnej historii
Myślę, że właśnie w tym znajduje się jedno z najważniejszych przesłań psychoterapii.
Możemy uznać, że jako dzieci nie zawsze otrzymałyśmy wszystko, czego potrzebowałyśmy.
Możemy zobaczyć, jak bardzo tęskniłyśmy za uwagą, bliskością, spokojem i zrozumieniem.
Możemy przeżyć smutek związany z tym, czego zabrakło.
Ale nie musimy pozostać na zawsze w tamtym doświadczeniu.
Dziś jesteśmy dorosłymi kobietami. Możemy stopniowo uczyć się lepszego kontaktu ze sobą, odkrywać własne potrzeby i budować relacje, w których jest więcej bezpieczeństwa.
Nie chodzi o to, żeby przestać czuć lęk.
Chodzi o to, żeby lęk nie musiał już decydować o wszystkim.
Nie chodzi o to, żeby zapomnieć o przeszłości.
Chodzi o to, żeby nie musiała ona nieustannie powtarzać się w teraźniejszości.
Nawet jeśli kiedyś zabrakło nam bezpiecznej bliskości, możemy dziś uczyć się jej doświadczać. W relacji z drugim człowiekiem i w relacji z samą sobą.
I właśnie w tym widzę ogromną wartość psychoterapii.
Gdzie szukać wsparcia?
W Most do siebie – przestrzeni rozwoju i psychoterapii oferujemy psychoterapię okołoporodową dla kobiet doświadczających trudności emocjonalnych w czasie ciąży, po porodzie oraz po stracie prenatalnej.
Towarzyszymy również osobom, które chcą lepiej zrozumieć własne wzorce relacyjne, poczucie lęku, trudności w proszeniu o pomoc czy doświadczenia związane z wczesnymi relacjami.
Pracujemy z uważnością na indywidualną historię, z poszanowaniem granic i tempa każdej Klientki.
O tym, jak słowa i zachowania bliskich oraz personelu medycznego mogą wpływać na doświadczenie żałoby, piszę szerzej w artykule „Tak miało być? O samotności, żałobie i słowach, które zostają z kobietą po stracie dziecka”.
Więcej informacji o dostępnych formach pomocy znajdziesz na naszej stronie poświęconej psychoterapii okołoporodowej w Warszawie i online.
Źródła naukowe
- Adult attachment style as a risk factor for maternal postnatal depression: a systematic review (2015). Przegląd 20 badań, 2306 uczestniczek.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25926974/ - Women pregnant after previous perinatal loss: relationships between adult attachment, shame, and prenatal psychological outcomes (2023).
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36800926/ - Interpersonal and intrapersonal factors contributing to women’s posttraumatic growth following perinatal loss (2022).
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36301295/ - Mergl i wsp., Prevalence of depression and depressive symptoms in women with previous miscarriages or stillbirths – A systematic review (2024).
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38006823/ - Psychotherapeutic Interventions and Psychosocial Outcomes Following Perinatal Loss: An Umbrella Review with a Patient-Centered Care Perspective (2026).
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13411264/ - Role of psychological resilience and social support in perinatal depression: a systematic review and meta-analysis (2026).
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42420901/
Artykuł ma charakter psychoedukacyjny. Opisuje obserwacje kliniczne w sposób uogólniony, bez przedstawiania historii konkretnych Klientek. Nie zastępuje indywidualnej diagnozy ani konsultacji medycznej.
Żałoba po stracie bliskiej osoby – jak pomaga psychoterapia Gestalt?
O autorce
Beata Molska – certyfikowana psychoterapeutka Gestalt, pracująca m.in. z kobietami i parami w obszarze psychoterapii okołoporodowej, straty ciąży, lęku związanego z kolejną ciążą oraz trudnej drogi do rodzicielstwa. Tematy ciąży, porodu i macierzyństwa są jej bliskie również z wcześniejszej praktyki zawodowej – pracowała jako doula i prowadziła szkołę rodzenia, towarzysząc kobietom i rodzinom w okresie ciąży, przygotowania do porodu i pierwszych etapów rodzicielstwa.



